Hội chứng Stevens-Johnson là một trong những phản ứng cấp cứu da liễu nghiêm trọng nhất mà bất kỳ ai cũng có thể gặp phải. Dù tỷ lệ mắc bệnh khá hiếm, nhưng do các biểu hiện ban đầu rất dễ nhầm lẫn với dị ứng thông thường, nhiều người đã bỏ lỡ “thời điểm vàng” để can thiệp. Việc hiểu rõ về SJS không chỉ giúp cứu sống người bệnh mà còn giảm thiểu tối đa các di chứng lâu dài về sau.
1. Hội chứng Stevens-Johnson là gì?
Để trả lời câu hỏi SJS là gì, các chuyên gia y khoa định nghĩa đây là một phản ứng quá mẫn muộn của hệ thống miễn dịch, gây tổn thương nặng nề lên da và niêm mạc. Stevens-Johnson syndrome (SJS) thường khởi phát do phản ứng của cơ thể với một số loại thuốc hoặc tình trạng nhiễm trùng.
Điểm đặc trưng của hội chứng này là sự chết đi của các tế bào biểu bì, khiến lớp ngoài cùng của da bị tách khỏi lớp thân bì. Tổn thương không chỉ dừng lại ở bề mặt da (gây bóng nước, tróc da) mà còn tấn công các vùng niêm mạc nhạy cảm như mắt, miệng và cơ quan sinh dục.
Phân biệt SJS và TEN
Trong y khoa, người ta thường phân biệt dựa trên diện tích da bị tổn thương:
- SJS: Diện tích da bong tróc dưới 10% cơ thể.
- Hội chứng chuyển tiếp SJS/TEN: Diện tích tổn thương từ 10% – 30%.
- TEN (Hoại tử thượng bì nhiễm độc): Diện tích bong tróc trên 30%, đây là mức độ nặng nhất của cùng một bản chất bệnh lý.
2. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây hội chứng Stevens-Johnson
Xác định đúng nguyên nhân hội chứng Stevens-Johnson là bước quan trọng nhất để ngăn chặn tình trạng bệnh diễn tiến xấu hơn.
2.1. Do sử dụng thuốc (Phổ biến nhất)
Hầu hết các trường hợp SJS ở người lớn đều liên quan đến thuốc. Các nhóm thuốc “nghi can” hàng đầu bao gồm:
- Thuốc chống co giật: Phenytoin, Carbamazepine, Lamotrigine.
- Thuốc điều trị Gout: Allopurinol.
- Kháng sinh: Nhóm Sulfonamides, Penicillin, Cephalosporins.
- Thuốc giảm đau kháng viêm (NSAIDs): Đặc biệt là nhóm Oxicam (như Piroxicam).
2.2. Nhiễm trùng và các yếu tố khác
Ở trẻ em, nguyên nhân thường gặp hơn có thể là do nhiễm virus (như Herpes simplex, cúm, Epstein-Barr) hoặc vi khuẩn (Mycoplasma pneumoniae). Ngoài ra, những người có hệ miễn dịch suy yếu (HIV/AIDS, người đang điều trị ung thư) hoặc có yếu tố di truyền (mang gen HLA-B*1502) có nguy cơ mắc bệnh cao hơn khi tiếp xúc với thuốc.
3. Dấu hiệu và triệu chứng của hội chứng Stevens-Johnson
Việc nhận biết sớm các dấu hiệu Stevens-Johnson có ý nghĩa quyết định đến tiên lượng điều trị. Bệnh thường diễn tiến qua các giai đoạn:
3.1. Giai đoạn tiền triệu (Sớm)
Trước khi da có biểu hiện lạ, người bệnh thường có các triệu chứng giống cúm kéo dài từ 1 – 3 ngày:
- Sốt cao đột ngột, mệt mỏi rã rời.
- Đau họng, ho, đau đầu.
- Cảm giác nóng rát ở mắt (đỏ mắt), khó chịu ở miệng.
3.2. Giai đoạn toàn phát
Sau vài ngày, các triệu chứng đặc hiệu bắt đầu xuất hiện:
- Trên da: Xuất hiện các nốt ban đỏ hoặc tím, sau đó chuyển thành bóng nước. Khi bóng nước vỡ ra, da sẽ bong tróc từng mảng lớn như bị bỏng.
- Tại niêm mạc: Các vết loét đau đớn xuất hiện ở môi, bên trong má (gây khó ăn uống), kết mạc mắt (gây dính mi mắt) và vùng sinh dục.
3.3. Dấu hiệu cảnh báo cần cấp cứu ngay
Bạn cần đưa bệnh nhân đến bệnh viện ngay lập tức nếu thấy:
- Diện tích da tróc lan rộng nhanh chóng.
- Sốt cao không hạ, mê sảng.
- Khó thở hoặc đau mắt dữ dội, thị lực suy giảm.
4. Hội chứng Stevens-Johnson có nguy hiểm không?
Câu trả lời chắc chắn là Có. Đây là một tình trạng cấp cứu y khoa có thể đe dọa đến tính mạng. Vậy cụ thể SJS có nguy hiểm không?
Nếu không được điều trị kịp thời, người bệnh sẽ đối mặt với các biến chứng hội chứng Stevens-Johnson nghiêm trọng như:
- Nhiễm trùng huyết: Vi khuẩn xâm nhập qua các vùng da hở vào máu, dẫn đến sốc nhiễm khuẩn và suy đa tạng.
- Mất nước và rối loạn điện giải: Da bị mất chức năng bảo vệ khiến cơ thể mất dịch nhanh chóng.
- Tổn thương mắt vĩnh viễn: Có thể dẫn đến viêm kết mạc nặng, sẹo giác mạc và mù lòa.
- Tổn thương phổi: Gây suy hô hấp cấp.
5. Nguyên tắc điều trị và xử trí y khoa
Khi nghi ngờ mắc SJS, việc đầu tiên cần làm là ngừng ngay lập tức các loại thuốc đang sử dụng (đặc biệt là thuốc mới dùng trong vòng 2-8 tuần gần đây) dưới sự giám sát của bác sĩ.
Bệnh nhân bắt buộc phải điều trị tại bệnh viện, thường là tại khoa hồi sức cấp cứu hoặc đơn vị bỏng. Quá trình điều trị tập trung vào:
- Bù dịch và dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch.
- Chăm sóc vết thương da chuyên sâu để tránh nhiễm trùng.
- Kiểm soát đau và sử dụng các liệu pháp miễn dịch (nếu cần).
6. Hướng dẫn chăm sóc da sau Stevens-Johnson và phục hồi cơ thể
Giai đoạn hồi phục sau SJS có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng tùy vào mức độ tổn thương. Việc chăm sóc da sau Stevens-Johnson đóng vai trò thiết yếu để tái tạo hàng rào bảo vệ và giảm thiểu sẹo.
6.1. Phục hồi hàng rào bảo vệ da
Sau khi xuất viện, làn da mới rất mỏng manh và nhạy cảm:
- Giữ ẩm liên tục: Sử dụng các loại kem dưỡng ẩm lành tính, không chứa hương liệu để làm dịu da và giảm tình trạng bong tróc.
- Tránh kích ứng: Không sử dụng xà phòng có độ tẩy rửa mạnh. Nên dùng các loại sữa tắm dịu nhẹ có độ pH cân bằng (khoảng 5.5).
6.2. Chăm sóc niêm mạc
- Mắt: Cần nhỏ nước muối sinh lý hoặc thuốc nhỏ mắt chuyên dụng theo đơn của bác sĩ nhãn khoa để tránh khô mắt và dính kết mạc.
- Miệng: Vệ sinh răng miệng nhẹ nhàng bằng nước muối loãng, tránh đồ ăn cay nóng hoặc quá cứng.
6.3. Bảo vệ da trước tác động môi trường
- Tuyệt đối tránh ánh nắng mặt trời vì da lúc này rất dễ bị tăng sắc tố (thâm sạm). Hãy sử dụng áo khoác che chắn và kem chống nắng vật lý khi da đã ổn định.
- Mặc quần áo rộng rãi, chất liệu cotton mềm mại để tránh ma sát làm tổn thương da.
7. Gợi ý nhóm sản phẩm hỗ trợ chăm sóc cơ thể
Lưu ý: Các sản phẩm này chỉ nên sử dụng ở giai đoạn hồi phục và cần được bác sĩ điều trị thông qua.
- Sữa rửa mặt/Sữa tắm: Chọn dòng “Syndet” (không chứa xà phòng), không mùi, không cồn.
- Kem dưỡng phục hồi: Ưu tiên các sản phẩm chứa Ceramides, Panthenol (B5) hoặc Niacinamide để củng cố hàng rào bảo vệ da.
- Sản phẩm bảo vệ: Kem chống nắng vật lý dành cho da nhạy cảm.
- Dung dịch sát khuẩn nhẹ: Nước muối sinh lý 0.9% để vệ sinh vùng niêm mạc.
8. Những sai lầm cần tránh khi đối mặt với SJS
Để tránh tái phát và biến chứng, người bệnh cần đặc biệt lưu ý:
- Không tự ý dùng lại thuốc cũ: Ngay cả khi đó là thuốc cảm cúm thông thường nếu nó nằm trong danh sách nghi ngờ.
- Không tự ý bóc vảy da: Hành động này dễ gây chảy máu và nhiễm trùng sâu.
- Tránh mỹ phẩm có hương liệu: Các chất tạo mùi và cồn có thể gây bỏng rát và làm trầm trọng thêm tình trạng viêm da.
- Không bỏ tái khám: Các biến chứng ở mắt và nội tạng có thể xuất hiện muộn sau khi da đã lành.
9. Khi nào cần tái khám và theo dõi lâu dài?
Hội chứng Stevens-Johnson cần được theo dõi sát sao ngay cả khi đã xuất viện. Bạn nên quay lại bệnh viện nếu:
- Vùng da mới lành có dấu hiệu sưng đỏ, chảy mủ.
- Mắt khô, đỏ, cộm hoặc nhìn mờ.
- Có sẹo co kéo gây hạn chế vận động.
- Quan trọng: Hãy yêu cầu bác sĩ cung cấp “Thẻ dị ứng thuốc” ghi rõ tên loại thuốc đã gây ra SJS để luôn mang theo người, giúp phòng ngừa tái phát trong tương lai.
10. Câu hỏi thường gặp (FAQ)
- SJS có tái phát không? Có. Nếu bạn tiếp xúc lại với loại thuốc hoặc tác nhân đã gây bệnh trước đó, phản ứng lần sau thường sẽ nhanh và nặng hơn lần đầu.
- Sau SJS có dùng mỹ phẩm được không? Khi nào? Bạn chỉ nên dùng mỹ phẩm khi lớp da mới đã hoàn toàn ổn định (thường sau 3-6 tháng) và nên bắt đầu với các sản phẩm dành cho da nhạy cảm nhất.
- Khác nhau giữa SJS và dị ứng thuốc thông thường? Dị ứng thuốc thông thường thường chỉ gây phát ban, ngứa. Trong khi đó, Stevens-Johnson syndrome (SJS) gây tổn thương sâu, loét niêm mạc và bong tróc da diện rộng kèm sốt cao.
- Cần tránh những gì để phòng ngừa? Cách phòng ngừa tốt nhất là tránh tuyệt đối các thuốc đã được xác định gây dị ứng. Luôn thông báo với bác sĩ về tiền sử dị ứng trước khi kê đơn.
Hội chứng Stevens-Johnson dù đáng sợ nhưng nếu được nhận biết sớm qua các dấu hiệu Stevens-Johnson ban đầu, tỷ lệ điều trị thành công là rất cao. Trong giai đoạn hồi phục, việc chăm sóc da sau Stevens-Johnson đúng cách chính là chìa khóa để bạn lấy lại sự tự tin và sức khỏe vốn có. Hãy luôn lắng nghe cơ thể và tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trong mọi quyết định điều trị.
